توجه به علم و تکنولوژی برای دستیابی به پیشرفت و استقلال واقعی از عناصر اساسی فرهنگ جهان معاصر به شمار می آید ، بی شک، شناخت درست علوم و فنون جدید و کاربرد آنها و همچنین انجام پژوهشهای متناسب با نیازهای جامعه، عامل اصلی رشد و توسعه فرهنگی ، اجتماعی ، صنعتی و اقتصادی است . بدیهی است که بدون توجه به این امر، تحقق اهداف آموزش و پژوهشی به نحو مقتضی (مطلوب ) امکان پذیر نخواهد بود. بنابر این، بین پیشرفتهای علمی و فنی از یک سو و رشد و توسعه فراگیر و پویا از سوی دیگر رابطه ای مستقیم و ناگسستنی برقرار است. 

پژوهشهای مستمر علمی ، در قلمروهای مختلف دانش بشری طبیعتاً تحولاتی را ایجاد می کند وافقهای جدید و روشنی را برای دسترسی به فرآورده های بدیع و بی سابقه پیش روی قرار می دهد. بر این اساس، تاریخ زیست شناسی – در روند تحول خود، گهگاه به نقاط عطفی دست یافته است . پیشرفتهای چشمگیر حاصل در زیست شناسی مولکول ، به ویژه در پژوهشهای ژنتیکی و بیوشیمیایی ، به کمک فنون و روشهای دستکاری ژنها و پیدایش مهندسی ژنتیک ، در حقیقت انقلابی را در عرصه علوم تجربی به وجود آورده است. با اطمینان می توان گفتت که مهندسی ژنتیک شگفت انگیز ترین رخداد علمی – تجربی است که بشر تاکنون به آن دست یافته است وبدیهی است که آگاهی جامع و ریشه ای از چگونگی پیدایش ، استقرار و کاربرد آن ضروری است.

مهندسی ژنتیک و زیست فناوری در زمینه های مختلف علمی – زیستی (مانند کشاورزی – علوم پزشکی و دارویی و صنعت ) کاربردهای ارزشمند است که آثار خود را به طور مستقیم یا غیر مستقیم در زندگی روزمره انسان و در عرصه های گوناگون علمی ، پژوهشی ، اقتصادی ، صنعتی اجتماعی و فرهنگی ظاهر ساخته است.

شرکتهای دانش بنیان و محصولات آنها به طور قطع مهره اصلی تحقق اقتصاد مقاومتی به شمار می آیند اقتصادی که مقام معظم رهبری بارها آن را مطرح و امسال نیز بر اجرا و عملیاتی کردن آن تأکید کردند. 

 

طی آخرین آمار از سوی صندوق نوآوری و شکوفایی، در حال حاضر ۲ هزار و ۲۱۹ شرکت دانش بنیان وجود دارد که از این تعداد ۱۳۴۸ شرکت نوپا، ۷۲۵ شرکت تولید کننده کالا و خدمات و ۱۴۶ شرکت صنعتی دارای فعالیت دانش بنیان هستند.

به این ترتیب می توان گفت که ۶۱ درصد از شرکت های دانش بنیان نوپا، ۳۱ درصد تولید کننده کالا و خدمات و ۷ درصد از نوع شرکتهای صنعتی دارای فعالیت دانش بنیان هستند.

شرکت دانش بنیان «سیناژن»، اولین و بزرگترین شرکت دانش بنیان حوزه زیست فناوری در ایران است که از سال ۱۳۷۳ فعالیت خود را آغاز کرده و توانسته تا سال ۱۳۹۲ بیش از ۸ فراورده دارویی نوترکیب را وارد بازار کند. این شرکت، یکی از موفق ترین شرکت ها در میان شرکت های دانش بنیان فعال در حوزه بیوتکنولوژی است.

در واقع این شرکت بعد از تایید آنزیم در آزمایشگاه خود آنزیم را در اختیار سایر آزمایشگاه ها قرار داد که با استقبال بالای مصرف کننده ها روبه رو شد  و بعدها به دنبال ساخت سایر مواد وکیت های لازم برای تحقیقات بیوتکنولوژی و مهندسی ژنتیک رفتند وسپس پروژه های عظیم ساخت آنتی بادی منو کلونال های تشخیص گروه های خونی آغاز شد .

داروی cinovex از جمله محصولات این شرکت بوده جهت درمان بیماری MS که بالاترین میزان واردات به کشور راداشت که خوشبختانه این شرکت خود اقدام به تولید این دارو نموده است . همچنین داروی Adalimumab که اخیرا به سبد تولید این شرکت اضافه شده و ارزشمندترین داروی آنتی بادی منو کلونال است وحاصل ترانسفکشن ژن درون سلول mammalian میباشد . 

بنابراین مجموع داروهایی که توسط سیناژن و آریا ژن تولید میشود سالیانه 650 میلیون دلار صرفه جویی ارزی برای کشور داشته است .

همچنین، یک شرکت دانش بنیان با نام «ویستا ژن آنزیم» توانسته با استفاده از ایده‌های زیست فناورانه به رفع مشکلات حوزه‌های مختلف از جمله صنعت، کشاورزی، پزشکی و محیط زیست بپردازد. این شرکت قادر است با بکارگیری ترکیبات دوستدار محیط زیست ( بیوکاتالیست ها به جای ترکیب های شیمیایی) مشکلات زیست محیطی را کاهش دهد.

۲ داروی «هرسپتین» و « فاکتور هشت» جزء داروهای ژنتیکی بوده که در شرکت های دانش بنیان فعال در حوزه بیوتکنولوژی به تولید رسیده اند. این دو دارو، در سال گذشته مجوز ورود به بازار را دریافت کردند. 

«هرسبتین» دارویی علیه سرطان سینه است که به صورت مشترک توسط  دو شرکت دانش بنیان « زیست فناوران کوثر» و « آریو ژن»  به تولید رسیده است. شرکت دانش بنیان «زیست فناوران کوثر»، جزء شرکت های دانش بنیانی است که علاوه بر تولید دارو به تولید انواع کیت های تشخیصی هموفیلی، اختلالات کروموزومی، تعیین جنسیت با استفاده از STR پرداخته و تا کنون هم موفق عمل کرده است.

همچنین شرکت «آریوژن زیست دارو»، با فلسفه در هم آمیختن هنر داروسازی و فناوری زیستی پایه گذاری شده است و می تواند علاوه بر تامین نیازهای داخلی و منطقه بخشی از نیازهای بازارهای اروپایی را نیز تامین کند.

«فاکتور هشت» داروی بیماری هموفیلی، نیز توسط شرکت «ثامن دارو» به تولید رسیده است.

شرکت زیست فناوری پیشگام در سال 1388 به عنوان مجموعه ای دانش محور و با هدف فعالیت در حوزه بیولوژی ملکولی، بیوتکنولوژی و ژنتیک تاسیس گردید. این شرکت در کنار فعالیت های تجاری، همواره توجه ویژه ای به گسترش فعایت های علمی، تحقیقاتی و تولیدی داشته است. این امر امکان ارایه خدمات و محصولاتی برگرفته از آخرین یافته های علمی را در شرکت فراهم نموده است.در کنار بهره گیری از استاندارد های بین المللی در ارتقا کیفیت خدمات و محصولات، ارایه آنها در کوتاه ترین زمان ممکن و با هزینه مقرون به صرفه نیز از دستاوردهای شرکت می باشد.برخی از مهمترین محصولات و خدماتی که توسط پیشگام عرضه می شوند شامل این موارد هستند:محصولات:کیت های استخراج DNA و RNA، مواد و بافرهای مورد استفاده در PCR و انواع آنزیم ها و همچنین انواع تجهیزات مورد نیاز آزمایشگاه های بیولوژی ملکولی و ...خدمات:سنتز پرایمر و پروب، تعیین توالی DNA با روش:Exome Sequencing(Next Generation Sequencing- NGS)-Fragment Analysis-sangerبرگزاری کارگاه های آموزشی و....

علوم مالکولار بیولوژی به شدت وابسته به تکنولوژی می باشند و از انجام آزمایشات ساده تا طرح های پیچیده چند رشته ای همگی نیاز به دستگاه های گران قیمت و روش های ماشینی پیشرفته دارند.سکانس و یا یافت توالی نوکلئوتیدها بخش جدایی ناپذیر و بسیار مهم درعلوم پایه مانند بیولوژی، بیوتکنولوژی، علوم اعصاب (نروساینس) مولکولار و سلولار، باکتری شناسی، ویروس شناسی و بسیاری دیگری از علوم مرتبط بوده و راه اندازی مرکز پیشرفته یافت توالی نوکلئوتیدی در کشور باعث سهولت انجام تحقیقات، به روز شدن مراکز علمی، تسریع و توسعه علوم پایه و انتقال تکنولوژی پیشرفته دنیا به کشور خواهد بود.

مرکز یافت توالی ژنتیکی با امکانات و تجهیزات گسترده و به روز دنیا خدمات متنوعی را در زمینه کشف توالی قطعه ای از ژن، تمام یک منطقه ژنومیک، گروهی از ژن های مرتبط (Targeted Sequencing) و یا تمام اگزون ها (Whole Exxon) و یا تمام ژنوم (Whole Genome) به آزمایشگاه ها و لابراتوارهای خصوصی و دولتی در سطح ایران و کشور های منطقه ارائه خواهد نمود. این مرکز همچنین خدمات غربالگری خون مادر برای دسترسی به DNA جنینی و تشخیص بیماری های مادر زادی را ارائه و انجام خواهد داد. علاوه بر ارائه خدمات به آزمایشگاه ها و مراکز تشخیصی و درمانی، خدمات بسیار پیشرفته سکانس اپی ژنتیک مانند Methyl DNA Sequencing و Chip Sequencing به مراکز علمی و دانشگاهی داخل و خارج از کشور ارائه خواهد گردید. اینگونه آزمایشات پیشرفته توان علمی مراکز دانشگاهی داخل کشور را ارتقاء خواهد بخشید. علاوه بر این مرکز قادر خواهد بود با دانشگاه ها و مراکزعلمی و پژوهشی برای انجام مطالعات گسترده بیماریها، ژن های مرتبط و سایر پروژه های تحقیقاتی انعقاد قرارداد نموده و امور مربوط به ژنومیک کشوری را اداره و خدمات رسانی شایسته نماید.آزمایشات تأییدی ژنتیک با روش سکانس سنگردر صورت درخواست پزشک و موسسه درمانی صورت خواهد گرفت. طراحی و ساخت اولیگونوکلئوتیدهای DNA جهت انجام آزمایشات تکمیلی در خانواده و اطرافیان فرد مبتلا به روش های کم هزینه تر نیاز مبرم بوده که در لیست خدمات مرکز پیشرفته یافت توالی لحاظ گردیده است. همچنین ساخت پرایمر و اولیگونوکلئوتیدهای RNA جهت مراکز علمی و دانشگاهی از دیگر خدمات این مرکز خواهد بود که مطمئناً متقاضیان بسیاری در مراکز رو به رشد علمی خواهد داشت. ارائه خدمات کشف توالی به مراکز علمی گیاه شناسی و جانور شناسی، جهت مطالعات گونه های گیاهی و جانوری، شناسایی نمونه های مقاوم به شرائط محیطی و افزایش بهره وری، از دیگر توانایی های این مرکز می باشد. از دیگر کاربران خدمات کشف توالی با روش های نوین میتوان از مراکز قضایی، پزشکی قانونی و تحقیقات جنایی و همچنین تشخیص بقایای شهدای گمنام و مطابقت با خانواده های مفقود الاثر را نام برد. 

شرکت دانش بنیان(بیان ژن پارس) در ایران سبب ایجاد سرعت فوق العاده و تسهیل اینگونه مطالعات گردیده و امکان مشارکت فعال دانشمندان ایرانی در تمامی مراحل تحقیقات اعم از جمع آوری نمونه، انجام مطالعات، انجام آزمایشات، پردازش داده ها و تفسیر یافته ها را فراهم خواهد نمود و علوم مربوطه را بومی و ملی خواهد نمود.

 

. گفت و گویی با دکتر سیروس زینلی، رئیس فدراسیون انجمن بیوتکنولوژی آسیا و متخصص ژنتیک انسانی؛ فکر می کنم در دهه آینده رشد اقتصادی کشور مبتنی بر دانش بنیان، چشمگیر خواهد بود و بسیاری از اتفاقات باورنکردنی را در کشور شاهد خواهیم بود ولی هر چقدر این مسیر از نظر قوانین و مقررات و برنامه ها هموارتر شود در مقابل آن، باید سرمایه گذاری بیشتری انجام داد


 گردآورنده 👤: خانم عاطفه پاکنژاد